شهر ملایر

مشاهیر ملایر

مشاهیر ملایر

استاد محمد محمدی‌ ملایری‌

محمد محمدی ملایری

از مشاهیر ملایر است که در سال‌ ۱۲۹۰ ش بدنیا آمد. وی تخصص رشته زبان‌ و ادبیات‌ عرب‌ و تدریس‌ زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ را از دانشگاه آمریكایی بیروت اخذ نمود.وی تحقیقات خود را در زمینة‌ نقش‌ زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ در گسترش‌ و نمو زبان‌ و فرهنگ‌ عربی‌ ادامه‌ داد كه‌ بیش‌ از پنجاه‌ سال‌ ادامه‌ یافت. وی‌ در سال‌ ۱۳۴۶، پس از تدریس در لبنان(بمدت ده سال) به‌ تهران‌ بازگشت‌ و تا زمان‌ بازنشستگی، ریاست‌ دانشكدة‌ معقول‌ و منقول‌ (ادبیات‌ و معارف‌ اسلامی) را به‌ عهده‌ داشت.

مشاهیر ملایر

اکبر مشدی (اکبر ملایری) سازنده اولین بستنی در ایران

اولین بستنی ایران

بستنی فروش مشهوری که شهرتش حتی به شهرهایی مانند لس‌آنجلس و پاریس هم رسیده است، اکبرمشدی است. نام واقعی این شخص اکبر مشهدی ملایری بود

وی در ابتدا شکر و چای را شمال می‌برد و از آنجا هیزم به تهران می‌آورد. هنگامی که وی۳۰ ساله بود با ممدریش آشنا شد و از طریق آشنایان وی توانست به آشپزخانه دربار مظفرالدین شاه راه پیدا کند و تا آخر دوره قاجاریه در دربار بستنی سرو می‌کرد.
بعد از انقراض سلسله قاجاریه، رضا شاه تمامی پرسنل و خدمه دربار از جمله اکبر مشهدی ملایری را از دربار اخراج کرد. اکبر مشهدی ملایری بعد از این واقعه با پولی که در مدت خدمت در دربار جمع کرده بود توانست مغازه بستنی فروشی خود را در حوالی میدان راه‌آهن با نام بستنی فروشی اکبر مشدی افتتاح کند. وی معتقد بود که بستنی‌های ایرانی باید کاملاً‌ با بستنی‌های خارجی فرق داشته باشد و ایرانی‌ها ترجیح می‌دهند تا در بستنی‌هایشان خامه، گلاب و زعفران بیشتر از نگهدارنده‌های دیگر باشد.
آن زمان هنوز یخچال ساخته نشده بود و وی مجبور بود برای تهیه یخ از یخچال‌های طبیعی راه‌ها‌ی طولانی تا کوه‌های شمال شهر را طی کند. گاه تا عمق ۶ متری در دل یخچال‌های طبیعی‌ پایین برود تا ذره‌یی یخ به دست بیاورد.
به زودی شهرت وی به قدری زیاد شد که رجال مملکتی و سفرای خارجی مقیم تهران نیز به مشتریان پرو پا قرص اکبر مشدی تبدیل شدند. نقل است که فخرالدوله، مادر دکتر امینی (نخست‌وزیر وقت) از اکبرمشدی خواسته بود تا با هزینه وی به فرانسه سفر کند و برای مهمانان وی بستنی سرو کند. اکبر مشدی در ۴۲ سالگی براثر عارضه کلیوی فوت کرد. خبر فوت وی حتی در روزنامه‌های عراق و پاکستان هم انعکاس یافته بود. یکی از دیپلمات‌های پاکستانی مقاله‌یی را برای بزرگداشت اکبر مشدی در روزنامه نوشت.

مشاهیر ملایر

آیت‏ الله العظمی محمدباقر محسنى ملایرى

محمدباقر محسنى ملایرى

درجه : عالم دینى و مجتهد جامع الشرایط با ۱۴ اجازه اجتهاد

تولد: ۱۳۲۴ ق. درگذشت: ۲۲ مهر ۱۳۷۴، تهران

پس از گذراندن دوره مقدمات و سطح حوزه نزد اساتیدى همچون آیت‏الله خراسانى، حاج شیخ حسن قرسى، آیت‏ الله آقازاده خراسانى، ابوالقاسم قمى، میرزا مهدى اصفهانى و حاج آقا بزرگ حکیم الهى در حکمت و فلسفه تلمذ نمود. با تأسیس حوزه‏ى علمیه‏ى قم، به این شهر هجرت کرد و در محضر آیات عظام حائرى یزدى و …… به تحصیل پرداخت و به درجه‏ى اجتهاد نایل آمد. وى داراى چهارده اجازه‏ى اجتهاد از مراجع مسلم از جمله آیت‏الله اصفهانى بود

آیت‏الله محسنى ملایرى در رسیدگى به امور مردم اهتمام داشت و احداث حوزه علمیه باقریه، حسینیه و کتابخانه‏اى در ملایر از اموال شخصى خود و تعیین موقوفات براى آن را مى‏توان از خدمات اجتماعى وى دانست. از آثار قلمى ایشان گذشته از تقریر و تلخیص مطالب مستفاد از اساتید، رساله‏اى به نام تطبیق الادیان را مى‏توان نام برد. آیت‏الله محمدباقر محسنى ملایرى در سن نود و دو سالگى پس از یک دوره بیمارى و بر اثر سکته قلبى در بیمارستان ساسان درگذشت. محمدباقر محسنى فرزند مرحوم آقا شیخ ابوالقاسم از علماء مبارز و بنام معاصر در ملایر است. وى در حدود ۱۳۲۴ قمرى در در جوار حرم مولای متقیان حضرت علی ابن ابی طالب (ع) دیده به جهان گشود و در خدمت والدش که از اعاظم و اجلاء حوزه درس مرحوم آیت‏اللَّه آخوند خراسانى بوده است به ایران آمده و در ملایر اقامت نموده و دروس مقدماتى و سطوح را از محضر آن مرحوم و سایر اعلام مانند مرحوم آمیرزا هدایت‏اللَّه مشهور به (آقانجفى) استفاده نموده سپس براى تکمیل تحصیل به ارض مقدسه خراسان مشرف و از محضر اساتید بزرگ مانند مرحوم آقا شیخ حسن برسى و مرحوم آیت‏اللَّه حاج میرزا محمد آقازاده کفائى و مرحوم آیت‏اللَّه قمى و عالم ربانى مرحوم آیت‏اللَّه آقامیرزا مهدى اصفهانى (در فقه و اصول) و نیز حکیم المتاله آقابزرگ حکیم (در حکمت و فلسفه) استفاده نموده و در خلال آن تدریس سطوح داشته و پس از آن به قم آمده و برهه‏اى از زمان را از محضر مرحوم آیت العظمى حایرى و مرحوم آیت‏اللَّه آقا شیخ ابوالقاسم قمى استفاده نموده و هم در این اواخر چندى از محضر آیت العظمى بروجردى مستفیض و تا حال تحریر در ملایر به انجام وظائف دینى از اقامه جماعت و تدریس و غیره اشتغال دارد.

آثار علمى و خدمات اجتماعى معظم‏له از این قرار است

۱- تقریرات و تلخیص مطالب مستفاده از اساتیدشان

۲- رساله تطبیق‏الادیان.

خدمات اجتماعى(آثار خالده و باقیات‏الصالحات ایشان) معظم‏له از این قرار است

۱- احداث بناء حوزه علمیه باقریه ملایر که به نام چهارده معصوم (ع) داراى چهارده اطاق و مدرس و کتابخانه از مال شخصى خودش.

۲- بناء مسجد در جنب همان مدرسه بنام مسجد سجاد که اکنون مفروش و معمور مى‏باشد.

۳- ساختمان عمارتى با کتابخانه در جنب مدرسه و مسجد مزبور براى استفاده عموم و مدرس مدرسه و امام مسجد مزبور که دائما در آن ساختمان سکونت داشته باشد به مخارج شخصى.

۴- ساختمان مسجدى بنام صفى با دوازده باب دکان کنار میدان پهلوى سابق ملایر که واقف آن مرحوم حاج اصغر صفى و تولیت آن با ایشانست.

۵- تعمیرات مدرسه و مسجد شیخ‏الملوکى فرزند مغفور فتحعلى شاه قاجار که بانى و مؤسس مدرسه و مسجد و تکیه و شانزده باب دکان و حمام و سراى بوده و نظارات و تولیت آن با اعلم علماء شهر ملایر معظم‏له مى‏باشد.

۶- احیاء موقوفات مرحوم حاج عیسى‏خان بیگدلى که در تهران نیز موقوفاتى دارد و قریب یکصد و بیست سالست وقف نموده و تولیت آن را با اعلم علماء شهر قرار داده که اکنون دست ایشانست.

۷- احیاء موقوفات دیگر از قبیل موقوفات حاج شیخ محمدعلى افصحى و حاج رئیس ‏التجار و حاج عبداللَّه و احداث موسسات خیر در قراء و قصبات از محل موقوفات و آثار و خدمات دیگر ادام اللَّه عمره و توفیقه.

 

مشاهیر ملایر

پروفسور سعید شاملو

دکتر سعید شملو

پروفسور سعید شاملو ، بنیان گذار روانشناسی بالینی ایران، در سال ۱۳۰۸ در ملایر چشم به جهان گشود. پس از طی دوران دبستان و دبیرستان برای ادامه ی تحصیل به کشور آمریکا رفت. در آنجا در دانشگاه جورج واشنگتن ، دانشگاه ایالتی واشنگتن و دانشگاه ایلی نویز به دریافت درجات کارشناسی ، کارشناسی ارشد و دکتری در روانشناسی بالینی و فوق دکتری در روان درمانی نایل آمد. سپس در آمریکا دو سال با سمت استادیاری به تدریس پرداخت و نیز در بخش روانپزشکی  بیمارستان ایلی نویز به عنوان روانشناس بالینی بخش، به  فعالیت پرداخت.

پس از بازگشت به ایران،از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۲  در دانشکده پزشکی شهید بهشتی (دانشگاه ملی ایران) به تدریس و تحقیق و فعالیت بالینی پرداخت. از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۷۳  در دانشگاه تهران، سپس دانشگاه علوم پزشکی تهران با سمت های استادیاری ، دانشیاری و استادی به تدریس و تحقیق و ارایه خدمات بالینی اشتغال داشت. در سال ۱۳۷۳ ، گروه روانشناسی دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی را تاسیس کرد و از آن سال استادی و مدیریت همان گروه را بر عهده داشت.

پروفسور سعید شاملو بانی تجدید حیات انجمن روانشناسی ایران بوده و در دوره های اول، دوم و پنجم ریاست هیات مدیره انجمن را نیز بر عهده داشتند. ایشان همچنین از پیشگامان طراحی سازمان نظام روانشناسی بود.

پروفسور سعید شاملو از سوی «مرکز بین المللی شرح حال نویسی» (IBC) در کمبریج انگلستان به عنوان نامزد مرد سال ۲۰۰۴ انتخاب شدند.  این عنوان تنها به معدودی از برگزیدگان اعطا می گردد که دستاوردها و پیشگامی آنها در جامعه بین المللی برجسته باشد و انتخاب پروفسور شاملو از میان دهها هزار فرد لایق دیگر ، به درستی نشاندهنده قدر و ارزش اقدامات علمی ایشان است.

برگزاری دومین کنگره بین‌المللی روان درمانی در شرق و کفتگوی بین تمدنها که بیش از ۶۰ مهمان از تمام قاره های جهان در آن شرکت داشته اند ، برجسته ترین فعالیت علمی پروفسور شاملو در آخرین پاییز زندگانی وی بود. پروفسور  شاملو ریاست و سمت دبیر کمیته علمی این کنگره  را بر عهده داشتند.

پس از برگزاری دومین کنگره بین المللی روان درمانی در شرق ، تعهد علمی و حساسیت پروفسور شاملو  به مسایل  حرفه ای،  وی را، که سالها از بیماری قلبی رنج می برد و لازم بود از هر فعالیت همراه با استرس دوری جوید، برای چندمین بار روانه بیمارستان کرد. اما تن خسته و رنجور بنیان گذار روانشناسی بالینی ایران، که هفته ها بی خوابی و فشار روانی را تحمل کرده بود، اینبار توان مقابله با بیماری را نداشت. دکترشاملو یک هفته پس از برگزاری این کنگره بین‌المللی دچار حمله قلبی شد.

پروفسور شاملو بلافاصله پس از ترخیص از بیمارستان و با وجود توصیه پزشک معالج مبنی براستراحت، به دانشگاه مراجعه کرد تا به امور جاری گروه، دانشجویان و انجمن روانشناسی ایران رسیدگی کند. چند روز پس از مراجعت به دانشگاه بار دیگر دچار حمله قلبی شد و از آن پس در بیمارستان بستری بود تا سرانجام در صبحگاه روز دهم دی ماه ۱۳۸۳ قلبی که به دلها آرامش می بخشید به آرامش ابدی پیوست. روز یازدهم دی ماه، دانشجویان پروفسور شاملو که بسیاری از آنها خود به کسوت استادی درآمده اند با پدر روانشناسی بالینی وداع گفتند و ایشان را تا قطعه هنرمندان بهشت زهرا بدرقه نمودند.

  خدمات پروفسور شاملو به اختصار :

الف : تالیف و ترجمه کتب زیر:

بهداشت روانی
روان شناسی بالینی
روش های نو در روان کاوی
کاربرد روان درمانی
مکاتب و نظریه های شخصیت
آسیب شناسی روانی
روش تهیه شرح حال
مصاحبه تشخیصی
تاریخ علم روان شناسی
روان درمانی کودک
شخصیت ایرانی (ناتمام )
ب : تالیف بیش از یکصد مقاله نظری و پژوهشی در روانشناسی

ج : تاسیس اولین کلینیک مرکز مشاوره و راهنمایی در دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۴

د : راه اندازی اولین دوره ی فوق لیسانس و دکتری روانشناسی بالینی در ایران

ه : برگزاری دومین کنگره بین المللی روان درمانی در شرق

 

سمت های پروفسور شاملو در چند موسسه:

·  بانی تجدید حیات و رئیس چند دوره از هیات مدیره  انجمن روانشناسی ایران

·    عضو آکادمی علوم نیویورک از سال ۱۹۷۶

·    عضو انجمن روانشناسی آمریکا (APA) از سال ۱۹۷۰

·   عضو انجمن روان درمانی آمریکا از سال ۱۹۷۲

·  عضو   انجمن هیپنوتیست های آزمایشگاهی از سال ۱۹۶۷

·  عضو   مشاوره در هیات تحریه دایره المعارف بین المللی روان کاوی، روان پزشکی ، اعصاب و روان شناسی

 

مشاهیر ملایر

فخرالدین اسعد گرگانی (کرکانی)

خرالدین اسعد گرگانی شاعر داستانگوی ایرانی نیمهٔ نخست سده پنجم هجری است. ولادت او در آغاز قرن پنجم هجری می‌باشد. وفات فخرالدین اسعد بعد از سال ۴۴۶ و گویا در اواخر عهد طغرل سلجوقی اتفاق افتاده‌است.

وی از داستان سرایان بزرگ ایران است و معتزلی مذهب بوده‌است. او هم‌زمان با سلطان ابوطالب طغرل (۴۲۹–۴۵۵) می‌زیسته‌است. او در فتحاصفهان با طغرل همراه بوده و بعد از آنکه سلطان از اصفهان به قصد تسخیر همدان خارج شد، فخرالدین اسعد با وی به همدان نرفت و با عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری حاکم اصفهان در آن شهر ماند و تا ز مستان سال ۴۴۳ را در آن شهر به سربرد. گفتگوهای او با امیر ابوالفتح مظفر به نظم داستان ویس و رامین توسط او انجامید.

بعدها بسیاری از گویندگان در منظومه‌های خویش به شیوه شاعری وی توجه نمودند که از آن جمله نظامی گنجوی را باید نام برد که هنگام سرودن خسرو و شیرین به برخی از موارد این کتاب نظر داشته‌است.

فزون بر ماجرای بهرام گور، سندی که اهمیت دژ گوراب ملایر را دو چندان می‌کند این است که، فخرالدین اسعد گرگانی شاعر معروف قرن پنجم هجری، همروزگار با طغرل بیک سلجوقی و سرایندهٔ شهیر منظومهٔ ویس و رامین از دژ گوراب (یکی از آثار تاریخی ملایر) در اثر خود یاد کرده است. همین عامل باعث شده است که عده‌ای نام او را فخرالدین اسعد کرکانی بدانند. کرکان نام روستایی در شهرستان ملایر و در ۱۰۰ کیلومتری گوراب است. بسیاری بر این باورند که چون کرکان، روستای کوچک و نامشهوری بوده است، بعدها به جای اینکه فخرالدین اسعد را کرکانی بدانند، به اشتباه گرگانی نامیده‌اند. ولادت او را با توجه به قرائن موجود باید در آغاز قرن پنجم هجری و در ملایر دانست. دربخشی از منظومه، رامین که از عشق ویس (ویس بر وزن گیس) دلخسته و آزرده است به قلعهٔ گوراب می‌آید و با زنی به نام گُل ازدواج می‌کند. ویس باخبر می‌شود و دایه اش را نزد رامین می‌فرستد:

چو اندر مرز گوراب آمد از راه
به صحرا پیشش آمد بی وفا شاه
رامین با دایه بدرفتاری می‌کند و او را بازمی‌گرداند. ویس یکی از همنشین‌هایش را به نام مشکین می‌خواند و می‌گوید:

قلم بردار مشکینا به مشک آب
یکی نامه نویس از من به گوراب

تو خود دانی سخن در هم سرشتن
به نامه هرچه به باشد نوشتن

اگر بازآوری او را به گفتار
بُوَم تا زنده‌ام پیشت پرستار
نامهٔ ویس به رامین می‌رسد. رامین مدتی با گل زندگی می‌کند اما دوباره هوای عشق ویس به سرش می‌زند. از گل جدا می‌شود، گوراب را ترک می‌کند و به جانب خراسان و ویس می‌رود.

 

مشاهیر ملایر

پرفسور خسرو فرشیدورد

خسرو فرشیدورد

خسرو فرشیدورد (۱۳۰۸-۱۳۸۸) استاد زبان و ادبیات فارسی و دارای دیدگاههای ویژه درعرصه دستور زبان بود. در سال ۱۳۰۸ در ملایر متولد شد.

تحصیلات خود را تا پایان دوره دبیرستان در شهر زادگاهش انجام داد، و برای تحصیل در رشته زبان و ادبیات فارسی به دانشگاه تهران رفت. در سال ۱۳۴۲ با ارائه پایان‌نامه دکتری خود با عنوان «قید در زبان فارسی و مقایسه آن با قیود عربی و فرانسه و انگلیسی» درجهٔ دکتری در زبان و ادبیات فارسی گرفت. از سال ۱۳۴۳ به تدریس در دانشگاه اصفهان مشغول شد. از سال ۱۳۴۷ در دانشگاه تهران به تدریس در رشتهٔ دستور زبان فارسی و نقد شعر و متون فارسی پرداخت و تا هنگام بازنشستگی استاد دانشگاه تهران بود. به زبانهای عربی و فرانسوی تسلط داشت و با زبانهای انگلیسی، پهلوی، اوستا و فارس باستان آشنایی زیادی داشت. تخصص اصلی خسرو فرشیدورد دستور زبان و نگارش فارسی بود و در نقد ادبی و سبک‌شناسی نیز صاحب نظر بود. خسرو فرشیدورد روز چهارشنبه ۹ دی ۱۳۸۸ در تهران درگذشت.

از مشهورترین کتاب‌های او «ج‍مله و تحول آن در زبان فارسی»، «دستور مختصر تاریخی زبان فارسی»، «دستور مفصل امروز بر پایه زبانش‍ناسی ج‍دید»، «دستوری برای واژه‌سازی: ترکیب و اشتقاق در زبان فارسی ، ترکیب و تحول آن در زبان فارسی»، «تاریخ مختصر زبان فارسی از آغاز تا کنون» و «عربی در فارسی» است.

مشاهیر ملایر

پرفسور هوشنگ راستان

دکتر راستان

 

از جمله مشاهیر ملایر بزرگ مرد ملایری هوشنگ راستان پنجه طلایی جراحی ایران است . ملایر از دیرباز مهد پرورش اندیشمندانی بزرگ بوده كه همگام و همنوا با مردمان مهربان و خونگرم خود چهره‌های برجسته‌ای را در خود پرورش داده است. آثار به جا مانده در این شهر گواه روشنی بر فرهنگ و تمدن این دیار كهن است. گذشته از واقفان خیراندیش ملایری كه تمام اموال خود را برای عمران و آبادانی شهر گذاشتند دانشمندان و استادانی هستند که گذر زمان آنها را به دست فراموشی سپرده است. در بعد علمی یكی از افراد صاحب نام پروفسور هوشنگ راستان جراح و متخصص قلب است. وی با بیش از ۵۰ سال تجربه در این امر خدمات شایانی را به كشور ارائه داده و جزو اولین پزشكان و جراحان قلب در عرصه پزشكی ایران مطرح است. وی در سال ۱۳۱۵ در ملایر چشم بر جهان گشود و نزد پدر خود كه پزشك حاذق ملایر بود، پرورش یافت. در آن روزگار جراح در منطقه غرب ایران نبود و از طرفی یوسف راستان تنها پزشكی بود كه تخصص در جراحی داشت. پروفسور هوشنگ راستان در نوجوانی به حرفه پزشكی و جراحی علاقه‌مند شد پدر پروفسور راستان پزشك ویژه مرجع عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت‌ا… بروجردی بود. همان روحیه تعهد پدری در فرزند وی نیز حلول كرد و وی با تحصیل علم و دانش در عرصه بالاتر توانست خدمات ارزنده‌ای به جامعه پزشكی ارائه نماید. راستان از نمونه‌های معتبر پزشكی در جهان است كه تاكنون پست‌های متعدد و مرتبط با حرفه‌اش داشته است. در سال ۱۹۷۸ میلادی ریاست بخش قلب و عروق دانشگاه گوتینگن كه یك مركز بزرگ آموزشی جراحی تخصصی در دنیاست را عهده‌دار بود. از آثار وی می‌توان به تعداد ۹۰ مقاله علمی در باب مسائل مختلف پزشكی اشاره كرد. همچنین ابداع روش‌های جراحی در بیماری‌های مادرزادی و اكتسابی قلب عنوان یافته‌های جدید وی در دنیاست كه بر این مبنا به نام خود پروفسور راستان در تاریخ ابداعات جهانی ثبت شده است و یكی از افتخارات بین‌المللی این پزشك ملایری ست

 

سایر مشاهیر ملایر

کریم خان زند : وکیل الرعایا و اولین بنیانگذار شهر ملایر

حاج سیف الدوله : واقف باغ تاریخی و بیمارستان و مدرسه و دانشگاه علوم قرآنی سیفیه و ۶۳ درصد از اراضی شهر ملایر

حاج محمد ملایری : از واقفین بزرگ  و مشاهیر ملایر

حاج علی طوسی : از واقفین بزرگ و مشاهیر ملایر

فخرالحاجیه ترکمان سهرابی آورزمانی: از واقفین بزرگ و مشاهیر ملایر

شیخ الملوک : واقف بازار و حاکم نیکوکار ملایر

حاج سید محمد میرشاه ولد : رهبر مبارزات مردمی و اولین امام جمعه ملایر و مجتهد

پرفسور محمد حیدری : اختر فیزیک دان بزرگ جهان و از مشاهیر ملایر

دکتر ایرج دهقان ملایری : نویسنده و استاد دانشگاه

دکتر محمد حسین ملایری : استاد دانشگاه و نویسنده

قهرمان پاک بین آورزمانی  : شاعر بزرگ ملایر

سید جواد حسینی : خوشنویس و استاد هنر دانشگاه تهران

مسعود جعفری جوزانی و سیروس حسن پور : کارگردان سینما

امیر حسین زندیان : موسیقی دان و آهنگ ساز برجسته کشور

سوغات ملایر

سوغات ملایر

انگور ملایر

اولین سوغات ملایر انگور است. شهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از این میزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستان های انگور است که سالانه با تولید بیش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول تولید این محصول را در کشور دارد. ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید میکند  .این شهرستان از نظر سطح تاکستانهای انگور ، در رده ششم جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستان های انگور این شهر و تولید ۲۰۵ هزار تن قطب تولید انگور استان و یکی از مناطق تولید عمده انگور کشور محسوب می شود. کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز در همین ارتباط به خبرنگار ایرنا گفت : متوسط عملکرد در هکتار باغ های انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کیلو گرم است و در هر هکتار از باغ های انگور ملایر نیز بطور میانگین ۲۰ تن محصول بر داشت می شود. مهرماه هر سال روستای مانیزان، دیار سرسبز تاک های زرخیز، میزبان گردشگران و مسافرانی است که مذاق خود را با طعم شیرین شیره انگور، شیرین تر کرده و خاطره های به یادماندنی را در ذهن خود حک می کنند.

انگور ملایر

شیره انگور ملایر

دومین  سوغات ملایر شیره انگور است : محصولی است بسیار شیرین که از شهد انگور گرفته می شود و پس از جوشاندن و زمانی که حجم ان به یک چهرم کاهش یافت شیره حاصل می شود که هم شکل شیره سفید آن تولید می شود و هم شیره عسلی که مهم ترین سوغاتی ملایر محسوب می شود . مهمترین مرکز تولید شیره در ملایر روستای مانیزان در ۳۵کیلومتری جنوب شرقی ملایر است.

سوغات ملایر : باسلق ملایر 

دیگر سوغات ملایر باسلق می باشد. باسلق یکی دیگر از محصولاتی است که از ترکیب کردن شهد انگور و نشاسته بدست می آید . نحوه تولید آن شبیه به حلوا می باشد که با ترکیب کردن شهد انگوری که پس از جوشیدن یه یک سوم کاهش یافته نشاسته اضافه می کنند و پس از مقداری هم زدن و سرد شدن آن را به شکل گرد گلوله گلوله می کنند و پس از خشک شدن در آفتاب به بازار عرضه می کنند.

 

کشمش و سایه خشک ملایر

دیگر سوغات ملایر انگور کشمش و سایه خشک ملایر است . انگور تازه را اگر بدون هر نوع افزودنی در معرض تابش آفتاب قرار داده و خشک کنند کشمش آفتابی بدست می آید و اگر ماده شیمیایی روغن و کربنات به آن اضافه کنند و در آفتاب قرار دهند کشمشش تیزآبی بدست می آید که عمدتا جنبه صادراتی دار. اما اگر همین انگور را در سایه قرار دهند تا خشک شود به آن سایه خشک می گویند.

کشمش ملایر

فرش دستباف ملایر

شهرستان ملایر و بخشها و روستاهای تابعه آن یکی از مراکز پر اهمیت تولید فرش در این استان است. فرشهای این ناحیه خاصه آنهای که قدمت بافت بیشتری دارند همواره در بازارهای داخل و خارج از شهرت خوبی بهره داشته اند. در مناطق شمالی و شرقی آن مانند حسین آباد، جوکار اکثراً فرش های یک پوده و با گره ترکی و در طرح شکسته با طرحهای هراتی و ایلیاتی که از نقشهای کردی و قفقاز نشأت می گیرند بافته می شوند در حالی که بافندگان مناطق جنوبی ملایر سنتهای بافندگی مناطق فارس زبان از جمله استعمال گره نامتقارن و کاربرد دو نخ پود و نقشه های متداول در فراهان و ساروق را پیروی می کنند. قرمز و آبی تیره و زرد کمرنگ به صورت رنگهای غالب در فرش های این ناحیه دیده می شوند. در میان مراکز بافندگی جنوب ملایر روستاهای جوزان – علمدار – میشن – مانیزان شهرت بیشتری دارند در حسین آباد وجوکار فرش هایی با طرح هراتی می بافند. اشکال ترکیب دهنده نقش هراتی در این فرشها در ابعاد کوچکی طراحی می شوند. طراحان نقش قالی این نوع طرح مینیاتور هراتی را اصطلاحاً ریزه ماهی می خوانند. فرش های حسین آباد اغلب در اندازه های ذرع و نیم و دو ذرعی و همچنین کناره و اغلب با بافت متوسط به بازار عرضه می شوند. متن این فرش ها اغلب به رنگ قرمز درخشان و حاشیه پهن آنها به رنگ سفید عاجی است.

فرش ملایر

 

مبل ملایر

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظرفیت کاری، منبت کاری از دیر باز در ملایر رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای روستاهای دهنوآورزمان، حسین آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می‌پردازند. که البته در این بین روستای دهنوآورزمان شهرتی یافته که همه کشور این روستا را به عنوان روستایی نمونه در صنعت مبل و منبت میشناسند. به طوری که فقط ۶۳ درصد مبل و منبت کشور در شهرستان ملایر تولید می شود و در این زمینه می توان گفت که شهرستان ملایر رتبه اول را در کشور دارا می باشد.از دیگر صنایع دستی چشمگیر شهرستان ملایر می توان به مرواربافی یا همان سبد بافی اشاره کرد. وجود ترکه های چوبی با کیفیت و مرغوب در این شهرستان از عوامل موثر در رشد این صنعت دستی در این شهرستان است.به دلیل همین کیفیت مناسب ترکه های ملایر هنرمندانی که دراستان های شمالی کشور به این صنعت دستی اشتغال دارند چوب مورد نیاز خود را از شهرستان ملایر تامین می کنند.این ترکه‌ها در روستاهای گوراب، داویجان، می آباد و حرم آباد از توابع ملایر توسط کشاورزان کاشته می‌شود. مروار بافی ملایر پس از سفال لالجین رتبه دوم صادرات صنایع دستی استان همدان را به خارج از کشور به خود اختصاص داده است.

 

آثار تاریخی ملایر

آثار تاریخی ملایر

آثار تاریخی ملایر : مسجد پارک

این مسجد در ضلع جنوبی پار ک سیفیه قرار دارد و به سبک مساجد دوره قاجار ساخته شده است که هنوز هم در حال استفاده به وسیله اهالی محل می باشد

آثار تاریخی ملایر : مسجد عاشورا

مسجد عاشورا در خیابانی به همین نام در محدوده مرکزی ملایر توسط حاج مهدی مهدوی ساخته شده‌است. قدمت مسجد بیش از ۱۵۰ سال است.

شبستان مسجد به صورت طاق و تویزه‌ای ساخته شده و دارای ۱۳ طاق است که روی ۸ ستون آجری چهارگوش در مرکز و تعدادی نیم‌ستون در پیرامون شبستان استوار شده ‌است.

آثار تاریخی ملایر : مقبره سیف الدوله

این مقبره از نوع مقابر غیر مذهبی است و دارای پلان ۴ ضلعی می‌باشد. ۴ ضلعی گنبد دارای پیشینه دوگانه است که یک بخش آن همان آتشکده ساسانیان و یا ۴ طاق است و دیگری به دوره قاجاریه وحتی بعد از آن می‌رسد.

در این مقبره علاوه بر قبر سیف الدوله قبرامیرالمؤید و نوه سیف الدوله و ۷ قبر دیگر قرار دارد.

آثار تاریخی ملایر : آرامگاه بابا حسین

در فاصله ۵۵ کیلومتری غرب ملایر و ۱۲ کیلومتری شرق مرکز دهستان سفید کوه (انوچ) در دامنه باغات روستای سیاه کمر، بنای برج‌مانندی خودنمایی می‌کند که به مقبره بابا حسین (یا ددحسین) معروف است.

این مکان، آرامگاه یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل، حضرت یوشع بن نوح است که در گذشته مورد توجه یهودیان ساکن در منطقه بوده است. مقبره بابا حسین در سال ۱۳۷۹ به شماره ۲۷۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

برج آرامگاه بابا حسین دارای پلان و و طرح ۱۲ ضلعی منتظم از نوع برج مقبره‌های دارای گنبد رک (مخروط) است. قسمت داخلی آن به صورت ۸ ضلعی و در داخل هریک از اضلاع طاق نمایی نسبتا عمیق با قوس‌های جناغی ایجاد شده. این طاق نماها هر یک داخل قاب مستطیلی شکلی که با آجرکاری برجسته ایجاد گردیده است قرار گرفته‌اند. وجود این طاق نماها علاوه بر تزیین جهت کاستن اضلاع دوازده گانه بیرونی به ۸ ضلع در درون بوجود آمده‌اند.

 

آثار تاریخی ملایر : بازار ملایر

قدمت هسته اولیه بازار ملایر به زمان شیخ الملوک (فرزندفتحعلی شاه قاجار) می رسد که شامل دو راسته شمالی جنوبی و شرقی غربی می باشد سبک معماری آن اصیل و سنتی است و سخت تحت تاثیرالگوهای بازار دوره صفویه و زندیه (بازاروکیل) قرارگرفته است بازار ملایر به شیوه خطی وارگانیک ساخته شده و دارای در ورودی است. بازار اصلی در دوره شیخ الملوک بنا شده و افرادی چون مهرعلیخان و ابوالقاسم خان نوردی و میرفتاح آن راگسترش داده اند. در قسمت انتهایی و شمال شرقی بازارخان کاروانسرای خان میباشد . در دوره قاجاریه حوضی در وسط مهمانسرا بوده و در قسمت شمال غربی این سرا برف انداز واقع شده است که اختصاص به ریختن برف های بام داشته است مجموعه بازار سر پوشیده، که شامل یک بازار اصلی، دو بازار فرعی، چند سرا وکاروانسرا و تعدادی منزل مسکونی می باشد، در مرکز شهر و در بافت قدیمی آن قرار گرفته و ورودی اصلی آن از خیابان بروجرد می گذرد شالوده اصلی این بازار، در اواخر دوره قاجاریه در زمان حکومت شیخ الملوک و توسط وی ساخته شده است.

مجموعه بازار، از یک راسته بازار بزرگتر که جهت آن شمالی- جنوبی است و یک راسته بازار کوچکتر شرقی به غربی، به نام بازار مهر علیخان تشکیل شده است، که این دو بازار در چهار سوق، یکدیگر را قطع می کنند. چهار سمت این بازار، به چهار محله ختم می شود. در ادامه، بازار دیگری به موازات بازار شیخ الملوک، توسط ابوالقاسم خان نوری ساخته شده، که به بازار خان معروف است و پس از آن راسته ها و سراهای متعددی در داخل و دو طرف بافت اصلی احداث شده است. به طور کلی پوشش سقف تمام قسمتهای بازار، دارای طاق های ضربی و گنبدی آجری است و نور گیرهایی در سرتاسر آن و در دو طرف حجره ها تعبیه شده است.

آثار تاریخی ملایر : شهر زیر زمینی سامن

كاوش‏های باستان‏ شناسی در محوطه‏ای زیرزمینی در شهر سامن واقع در جنوب شهرستان ملایر منجر به كشف شهری پنهان شد كه در یك بستر سنگی و به صورت دست‌كند ساخته شده است. این شهر زیرزمینی احتمالاً به دوره پیش از اشكانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است. در حال حاضر تاریخ دقیق استفاده و یا ساخت این فضاهای معماری دست‏كند در دست نمی باشد و به همین منظور نمونه‏ هایی از سفال‏های به دست آمده به همراه برخی مواد فرهنگی برای آزمایش كربن ۱۴ و تاریخ‌گذاری دقیق انتخاب شده‏ اند.بر اساس یافته‌ها می‏توان احتمال داد كه نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم، مورد استفاده بوده و شواهد حاكی از آن است كه مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‏گرفته است . چند مورد اسكلت انسانی در اطاق‏های شهر پنهان كشف شده كه این اسكلت‏ها به صورت بقایای انسانی كامل و یا توده‏ای جمع‏ آوری شده اند.

شهر پنهان یا زیرزمینی سامن که احتمالا شهری مخفی در دوره پیش از اشکانی بوده و بعدها نیز از آن به عنوان گورستان استفاده می‌شده، در شهر سامن در ۱۵ کیلومتری ملایر در استان همدان قرار دارد

کاوش‌‏های باستان‏‌شناسی در محوطه‏‌ای زیرزمینی در شهر سامن، منجر به کشف شهری پنهان شد که در یک بستر سنگی و به صورت دست کند ساخته شده است. این شهر زیرزمینی احتمالا به دوره پیش از اشکانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است.

چند اتاق از این شهر زیرزمین کاوش شده و در این اتاق‌ها مقادیر زیادی اسکلت متعلق به دوره اشکانی وجود دارد که دست‌نخورده در جای خود باقی مانده‌اند.

در کنار اسکلت‏‌ها هدایای قبور گذاشته شده است و اسکلت‏‌ها به صورت چمباتمه‏‌ای تدفین شده‌‏اند. احتمال می‌رود تدفین‏‌ها به دوره تاریخی به خصوص دوره اشکانی مربوط است.

احتمالا بخشی از این شهر در زیر خانه مردم قرار گرفته و به همین دلیل تصور می‌شود که در آن بخش‌ها فاضلاب شهری وارد شهر پنهان شده باشد.

این شهر زیرزمینی، هنگامی که مخابرات استان همدان قصد کشیدن فیبرهای نوری از زیر زمین را داشت کشف شد. بر همین اساس طی مجوزی ازسوی پژوهشکده باستان‏شناسی، هیاتی متشکل از انواع کارشناسان شامل باستان‏شناس، انسان‏شناس، کارشناسان مرمت و … کاوش‌‏های خود را در این شهر به انجام رساندند که منجر به کشف فضاهای دست‏کند با چند اتاق، سالن و راهروهای ارتباطی شد.

شواهد اولیه حاکی از پیدایش این فضاها در دوره پیش از اشکانی بود. بر اساس این یافته‌ها می‏‌توان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالا میترائیسم، مورد استفاده بوده است. این شواهد حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‏‌گرفته است.

بر این اساس احتمال داده می‏‌شود که در دوره اشکانی از این فضاها به عنوان محل تدفین مردگان استفاده شده است و از اتاق‏‌ها به عنوان گوردخمه استفاده کرده‌‏اند.

آثار زیر زمینی سامن در سال ۷۸ بطور اتفاقی بر اثر اقدامات عمرانی کشف شد. مجموعه در بستری از سنگ گرانیت به صورت دستکند ایجاد شده و تماما در زیر معابر و منازل ساختمانهای اداری واقع است و طی اقدام پژوهشی در هشت کارگاه از مجموعه انجام شده که دستاوردهای بسیار ارزشمندی داشته است. مجموعه شامل بیش از ۱۵ فضای کوچک و بزرگ است که با راهروهای متعددی به هم ارتباط دارند و در عمقهای متغیر از سطح زمین قرار دارند. یکی از ویژگی های این مجموعه وجود تدفینها و بقایای انسانی متعدد موجود در کف فضاها است. تدفین در مجموعه احتمالا به کاربری دور دوم مجموعه بر می گردد. این امر نشان دهنده این است که مجموعه طی یک دوره زمانی نسبتاً طولانی به عنوان مکانی مختص تدفین استفاده شده است. تدفین در دوره اشکانی به منظور ممانعت از آلوده نمودن چهار عنصر مقدس (آب، باد، خاک و آتش ) در تابوتهای سنگی و سفالی – گوردخمه ها گور خمره ها و یا مکانهایی که ارتباط مستقیم با این عناصر نداشته باشد انجام می شده است.
با توجه به بررسی ها و مطالعات باستان شناسی صورت گرفته میتوان سه مرحله استقرار و استفاده را در مجموعه عنوان نمود. اولین مرحله که به فلسفه ایجاد مجموعه بر میگردد بنا به شواهد موجود به نوعی کاربری اعتقادی بر میگردد. در مرحله دوم که احتمالا مربوط به دوره اشکانی است از مجموعه به عنوان گوردخمه استفاده شده است. در مراحل بعد از مجموعه به عنوان پناهگاه برای مواقع اضطرار استفاده شده و این کار بری در تمام دوره های اسلامی از اوایل اسلام تا دوره قاجار به طور متناوب تداوم داشته است..

 

آثار تاریخی ملایر : خانه لطفعلیان (موزه ملایر)

موزه ملایر در خیابان شهید مصطفی خمینی در خانه تاریخی مرتضی خان لطفعلیان بنا شده. این خانه در ابتدا به دستور محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک در دوره فتحعلیشاه قاجار ساخته شده است و امروزه از آن به عنوان موزه مردم شناسی ملایر استفاده می شود و بخش هایی از آن نیز هنوز خالی است.

این خانه اندرونی و بیرونی، حسینیه و اصطبل دارد. بخش هایی از خانه و وسایل افراد خانواده لفعلیان در آن نگهداری می شود. سالنی نیز به وسایل اهدایی حاج محمد ملایری اختصاص دارد. زیربنای این موزه ۱۳۰۰ متر در زمینی به وسعت ۴۵۰۰ متر ساخته شده است.

آثار تاریخی ملایر : یخچال میرفتاح

یخچال قدیمی دوقوزپله در خیابان عسگرخان و محله قدیمی به همین نام در کنار نهر کوچکی واقع شده است. این بنا از آثار باقیمانده دوره قاجاریه است که تا قبل از گسترش شهر ارومیه اهالی نه تنها از یخ آن استفاده می کردند، بلکه جهت انجام مراسم چهارشنبه سوری نیز به کنار نهر می آمدند و در کنار حوضچه آن که آب نهر بدان می ریخت و فاصله اش با یخچال به ارتفاع ۴۰ متر بود، مراسم برگزار می کردند.

یخچال دوقوزپله به علت فرم خاص معمارتی و نوع مصالح به کار رفته در آن، سالم مانده و صدمات جدی ندیده است. مصالح آن از پی تا محل شروع پاکار قوس ها، از سنگ تراشدار خاکستری است و سقف پوششی آن که به صورت تاق و چشمه می باشد از آجر انتخاب شده است. در محل شروع تاقت ها و پاکار سقف بنا، شکاف های مدوری وجود دارد که احتمالا محل نصب تیرهای چوبی است که از آنها به عنوان داربست استفاده می کردند.

عملیات ساختمانی بنا و مصالح به کار رفته در آن با دقت انتخاب شده و از نظر قدرت و استحکام در وضعیت بسیار مطلوبی قرار دارد. این اثر تاریخی هنوز به ثبت نرسیده است.

آثار تاریخی ملایر : قلعه ازناوله

این بنای تاریخی در فاصله ۱۲کیلومتری جنوب شرقی ملایر در ابتدای روستای ازناوله قرار دارد و شامل سه قلعه مجزا است که یکی در مرکز قرار دارد و قلعه اصلی است که شامل حیاطی بزرگ با چهار برچ در چهار جهت آن است و دو قلعه کوچک تر که در جبهه غربی و شرقی آن قرار دارد. ساختار این قلعه کاملا از گل است  و بنای آن احتمالا مربوط به اوایل دوره قاجار است.لازم به ذکر است که این بنا دارای شماره ثبت ملی است.

آثار تاریخی ملایر : تالاب فصلی آقا گل

تالاب فصلی و طبیعی آقا گل در حد فاصل استان مرکزی وهمدان در یک کیلومتری جنوب شرقی روستای کرد خور (اسلام آباد) قرار دارد که از بخش جوکار قابل دسترسی است. آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأ مین می‌شود.

وسعت آن در حدود ۶۰۰ هکتار می‌باشد و عمق آن از ۱ تا ۶ متر متغیر است و در مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه، قفقاز و شبه جزیره اسکاندیناوی جذب این تالاب می‌شود قرار دارد که عمده آنها از اردک،غاز، فلامینگو، مرغ باران، حواصیل و… هستند.

آثار تاریخی ملایر : دژ گوراب

مطالعات باستان شناسی نشان می‌دهد که از دوره مس وسنگ قدیم حدود ۸۰۰۰ق.م گروهی در محل فعلی تپه گوراب ساکن شدند که سفالهای آنان با بخشی از سفالهای ساکنان اولیه گیان قابل مقایسه ‌است بعد از آن در دوره گسترش فرهنگی اوروک به داخل زاگرس این مکان یکی از هشت کانون اصلی اقتصادی اوروکیها در منطقه بدل می‌گردد که کار و فعالیت اصلی آنها جمع آوری کالاهای مورد نیاز تمدن اوروکی در جنوب بین النهرین بود پس از آن گروهی از مهاجران دامداری که قبلا در گوراب از آنها یاد شد در این مکان مستقر شدند. به نظر می‌رسد تداوم استقرار در این مکان تا دوره اخیر اسلامی وجود داشته لکن به خاطر ساخت یک قلعه مستحکم در دوره اشکانی بخش زیادی از این آثار فرهنگی تخریب شد اما پس از آن آثار دوره اشکانی و ساسانی ودوران اسلامی بر روی قلعه قابل مطالعه بر جای مانده ‌است.

  • لایه‌های زیرین تپه به ما قبل تاریخ حدود هزاره چهارم قبل از میلاد
  • لایه‌های میانی به دوره تاریخی هزاره اول قبل از میلاد
  • لایه‌های فوقانی مربوط به دوره اسلامی از جمله ایلخانیان

در این زمینه که آیا گوراب اسعد گرگانی، همان گوراب ملایر است یا خیر؟ ولادیمیر مینورسکی خاورشناس روسی می‌نویسد: گوراب یکی از زیبا رویانی است که رامین او را به همسری بر می‌گزیند و در ابیاتی از منظومه، خود را چنین معرفی می‌کند:

ستوده گوهرم از سام و از باب که این از همدان است و آن زگوراب
به من شد هر که درگوراب خسته که من هستم کنون گوراببانو

آثار تاریخی ملایر : منطقه حفاظت شده لشگردر

منطقه حفاظت شده لشگردر با وسعتی در حدود ۱۶۰۰۰ هكتار در شرق و جنوب شرقی ملایر قرار دارد این منطقه به سبب ویژگیهای طبیعی دارای تنوع گیاهی و جانوری مناسبی بوده و از اكوسیستمهای پویا و كمتر دست خورده استان همدان محسوب می شود بلندترین ارتفاع منطقه ۲۷۵۸ متر از سطح دریا ارتفاع دارد . این منطقه به جهت برخوردار بودن از شرایط لازم ابتدا در بهمن ماه سال ۱۳۶۳ به عنوان منطقه شكار ممنوع و سپس به جهت بهبود شرایط اكو لوژیكی و خصوصا زیستی در اسفندماه سال ۱۳۶۹ با جهد كوشش مجموعه پرسنل اداره كل حفاظت محیط زیست همدان با تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست عنوان « منطقه حفاظت شده را از آن خود كرد . این منطقه به لحاظ موقعیت طبیعی و توپوگرافی دارای سه وضعیت كوهستانی . تپه ماهوری و نسبتا دشتی می باشد .

مناطق كوهستانی زیستگاه كل و بز و مناطق تپه ماهوری زیستگاه گونه حمایت شده قوچ و میش ارمنی می باشد و مناطق دشتی نیز به سبب تغییر نوع كاربری زمین از جانب روستائیان به صورت كشت باغات انگور درآمده است . (گونه های جانوری ) منطقه حفاظت شده لشگردر به سبب سیمای كوهستانی عدم دسترسی سهل و آسان به تپه ماهورهای قابل توجه و پوشش گیاهی نسبتا مناسب از دیرباز وحوش قابل ملاحظه ای بوده است گرچه جمعیت آنان در سالیان اخیر سیر نزولی شدید را طی كرده است اما پس از اعلام به عنوان حفاظت شده و حفظ و حراست آن احیاء جمعیت وحوش روند مطلوبی را طی نموده است . از پستانداران منطقه می توان پازن . گوسفند وحشی . گرگ . شغال . روباه . تشی . خرگوش . گوركن . كفتار و رودك و از پرندگان كبك . تیهو . باقرقره . عقاب طلایی . فاخته . دلیجه . كمر كلی .پری شاهرخ. چکچك . و از خزندگان انواع مار را می توان نام برد .

این منطقه به لحاظ موقعیت طبیعی و توپوگرافی دارای سه وضعیت كوهستانی . تپه ماهوری و نسبتاً دشتی می باشد . مناطق كوهستانی زیستگاه كل و بز و مناطق تپه ماهوری زیستگاه گونه حمایت شده قوچ و میش ارمنی می باشد و مناطق دشتی نیز به سبب تغییر نوع كاربری زمین از جانب روستائیان به صورت كشت باغات انگور درآمده است. از پستانداران منطقه می توان کل وبز،  قوچ ومیش، گرگ، شغال ، روباه، تشی ، خرگوش، گوركن ، كفتار و رودك و از پرندگان كبك، تیهو، باقرقره، عقاب طلایی، قرقی، فاخته، دلیجه، كمر كلی ، پری شاهرخ ، چیچك ، و از خزندگان انواع مار را می توان نام برد .

آثار تاریخی ملایر : تپه نوشیجان (ارگ نوشیجان)

نوشیجان ، قدیمی ترین نیایشگاه خشتی جهان است. قدمت ارگ تاریخی نوشیجان به عصر آهن و اوایل استقرار مادها در ایران بازمی گردد. آثار فوقانی این تپه که در ارتفاع ۳۷ متری واقع شده ، مربوط به دوره پارتها، لایه میانی از دوره هخامنشی و آثار تحتانی که روی سازه طبیعی تپه بنا شده است از دوره مادها برجای مانده است. این ارگ مهمترین نیایشگاه مادها بوده و عناصر این مجموعه به عنوان نخستین الگوهای معماری ایرانی در فلات قاره ایران از منحصر به فردترین و ارزشمندترین آثار تاریخی کشور محسوب می شود.

آتشکده و قلعه باستانی نوشیجان در در۲۰ کیلومتری شمال غرب ملایر در مسیر جاده ملایر-جوکار بر روی صخره طبیعی مشرف برجلگه شورکات قرارگرفته و دارای دیدگاه وسیع وچشم اندازی زیبا است که بدون شک درهزاره اول پیش از میلاد مورد توجه اقوام ماد قرار داشته‌است. چیزی که بر اهمیت این تپه می‌افزاید معماری آن است، چراکه از نمونه‌های معماری دوره ماد و دوره پیش از هخامنشیان است. با توجه به شواهد و عناصر معماری کاوش شده از این تپه، مادها ازآن به‌عنوان قلعه نظامی استفاده می‌کردند.طبق بررسیهای انجام شده توسط دیوید استروناخ، باستان‌شناس بریتانیایی درنتیجه این حفاریها، سه طبقه برای این تپه شناسایی شد. طبقه اول رابه مادها ازنیمه دوم قرن هشتم تا نیمه اوائل قرن ششم قبل ازمیلاد، طبقه دوم رابه هخامنشیان و طبقه سوم را به ساسانیان نسبت می‌دهند. بقایای آثاری که از این تپه بدست آمده دربرگیرنده معماری مادها است که شامل اقلام زیر است:

  • بنای قدیمی جبهه غربی تپه که نخستین آتشگاه است، بقایای یک آتشدان درجبهه جنوبی نشانگر مراسم نیایش آتش می‌باشد. اتاق معبد بصورت شمالی-جنوبی ساخته شده‌است و در بدنه مخروطی شمالی آن سه طاقچه بطور نامحسوس دیده می‌شوند. درحاشیه جنوبی معبد، بقایای یک سکوی برجسته وجود دارد که احتمالاً شالوده پایه ستونهای معبد بوده‌است. آخرین تاریخ استفاده از این بنای تاریخی هم‌زمان با دگرگونی معماری دراین تپه و ایجاد تالار ستون‌دار در شرق می‌باشد.
  • تالار ستون‌دار (آپادانا): این تالار بر روی سکوی خشتی قرارگرفته‌است. این تالارهای ستون‌دار، با تالارهای نودین تپه و تپه نوشیجان با تالارهای اوراتویی که در آلتین تپه آسیای صغیربدست آمده قابل مقایسه هستند و احتمالاً تاثیرپذیری ازهنر معماری اوراتو ساخته شده‌است.
  • معبداصلی: شکل معبد بصورت نیم چلیپا بوده و با همان عناصر معماری دژ ساخته شده‌است. در زاویه شمالی سرسرا پایه آتشدانی وجود دارد که از سه بخش کاملاً مشخص ساخته شده‌است. باید خاطرنشان کرد این نوع آتشگاه از نظر پلان دراکثر آتشگاه‌های دوره ساسانیان بچشم می‌خورد.
  • اتاق‌ها و انبارها: این بخش دومین اثر مهم تپه نوشیجان راتشکیل می‌دهد که در شرقی‌ترین قسمت تپه قرار گرفته و دارای حصار، بارو، اتاقهای مسکونی و انبار می‌باشد.
  • تونل: دربخش شمالی تالارستون دار و در امتداد شرق و غرب حفره‌ای سردابی‌شکل کنده شده که در عمق ۱۵ متری به صخره منتهی می‌شود. با توجه به شکل تونل به‌نظر می‌رسد که کار معماری پایان نیافته و از این جهت می‌توان استنباط کرد که احداث آن در آخرین دوره سکونت در این تپه صورت پذیرفته و ازطرفی احتمالاً ایجاد آن تپه جنبه امنیتی داشته‌است.

 

باغ های تاریخی ملایر

 

۱-باغ بهشت آئین

درون باغ  ٬قصری زیبا و پر نقش و نگار به اسم «بهشت آیین» و در کنار آن قصر و برجی دیگر به اسم «گوهر ملوک» وجود داشت که هر دو درون حصار باغ محفوظ بودند. این دو قصر توسط شیخ الملوک ساخته شد و جزء عمارت اندرونی و بیرونی شیخ الملوکی محسوب می گردید. باغ بهشت آیین در مدخل ورودی شهر آن زمان قرار داشت. سبک معماری بهشت آیین خیلی جالب بود و دیوار تالارها و غرفه ها و اطاق های آن اغلب با تصویرهای زیبا به وسیله نقاشان چیره دست اصفهان تزیین شده بود و بر دیوار تالارهای قصر و برج عکس خود شیخ الملوکی و پسرانش نیز دیده می شد. این باغ در سال ۱۳۱۸هجری قمری تخریب می شود.

 ۲-باغ موده یا چهل کلید

این باغ از نزدیک ازناو فعلی تا بلوار خیابان اراک فعلی امتداد داشت . این باغ دارای چهل مالک بوده است که به صورت مشاع از قنات باغ استفاده می کردند قنات باغ بسیار جوشان و پر آب بوده است و زمین های وسیعی از این قنات آبیاری می شده است که این قنات تا پنجاه سال پیش نیز مورد استفاده قرار می گرفت.

 ۳-باغ شاه

این باغ در محدوده بین خیابان عارف فعلی تا محله جعفر آباد واقع شده بود. خاندان بیگلربیگی  در این باغ ساکن بودند. درون این باغ عمارت هایی وجود داشت و از قنات جعفر آباد مشروب می شد. امیر حمزه شوشابی بزرگ این خاندان بود و فردی دلیر و جنگ آور بود. بعدها نام این خانواده به رزم آرا تغییر یافت. در زمان جنگ بین الملل دوم ارتش ایران در این باغ مستقر شد و از این رو به باغ شاه معروف شد.

 ۴-باغ سرتیپ

 در بین باغ های تاریخی ملایر محدوده این باغ از دبیرستان شریعتی فعلی تا تکیه ابوالفضل بود. درون آن یک یخچال طبیعی و خندق وجود داشت.

۵- باغ کاظم خانی

 محدوده این باغ از خیابان زرینی تا خیابان فخریه بوده است. در این باغ خانواده تاج بخش سکونت داشته اند. قسمتی از این باغ توسط سیف الدوله تصاحب شده بود.

۶-باغ میرفتاح

 این باغ از محله جعفر آباد تا روستای نامیله امتداد داشته است. در این باغ یک عمارت بزرگ و زیبا با گچ بری های کم نظیر وجود داشته است. این عمارت از محله زورآباد تا بازار مهرعلی خان ادامه داشته است و در ایام محرم و صفر مراسم باشکوه عزا داری و تعزیه در آن رواج داشته است. یخچال میرفتاح که هنوز پابرجاست در این محدوده است. در ایام ماه خرداد در این باغ از گلهای سرخ حاشیه باغات انگوری ٬گلاب گیری به عمل می آمده است. آب این باغات از بند  می آباد که بر بستر رودخانه حرم آباد واقع شده بود تامین می شد.

۷-باغ بهارستان

این باغ از خیابان سعدی تا اداره پست فعلی امتداد داشته است. سرای لطفعلی خان نیز در این محدوده واقع بوده است که این عمارت دارای سه قسمت اندرونی ٬بیرونی و حسینیه می باشد. این بنا در حدود ۱۵۰ سال پیش ساخته شده و دارای حوض نما ٬طاق نما ٬درهای چوبی ارسی ٬شیشه های رنگی و بالا خانه و ایوان و … است که در حال حاضر به عنوان موزه ملایر ایفای نقش می کند.

۸-باغ گلستان

 این باغ از ابتدای خیابان سعدی تا اواسط بلوار قائم مقام فعلی امتداد داشته است.

۹-باغ بنفشه

 جزء باغ سیفیه بوده است. این باغ از خیابان دکتر اقبال تا بالای باغ ظهیری امتداد داشته است. امیر مؤید هر ساله در روزهای خاصی چون هفدهم و هجدهم و نوزدهم اردیبهشت جشن گل یاس را در این باغ برگزار می کرده است.

۱۰-پارک سیفیه

 در بین باغ های تاریخی ملایر بخشهایی زیادی از این باغ هنوز باقی مانده است. این باغ که در حال حاضر با عنوان پارک سیفیه شناخته می شود یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین پارک‌های غرب کشور است که در سال ۱۳۰۴ توسط سیف‌الدوله یکی از نوه‌های فتحعلی شاه که در آن زمان حاکم ولایت ملایر بوده  و  توسط مهندسان ایتالیایی طراحی و ساخته شده است .این پارک زیبا در شمال شرقی شهر ملایردر دامنه کوه گرمه قرار دارد.

در زمان قاجاریه شهرستان ملایر شهر جدیدالتاسیسی بوده است وفاقد امکانات رفاهی لازم بوده است.بنابراین حاج سیفدواله تصمیم به احداث این پارک تفریحی گرفت .

آب وهوای گرم موجب شد که سیف الدوله زمینی خریداری و از مهندسین ایتالیایی برای احداث باغ با موافقت ناصرالدین شاه کمک گرفت ،این پارک دارای درختان چنار کهنسال برای ایجاد سایه ،حوضچه‌ها و آبنما وجنگل مصنوعی بر روی تپه‌ها می‌باشد.

 این بوستان دارای دو استخر است ودارای مسجدی است که توسط سیف الدوله احداث شده است وساختمانی که ظاهرأ محل سکونت بانی آن بوده است.از آنجایی که مهندسین آن ایتالیایی بوده اند این پارک به شکلهای صلیبی وبیضی ساخته شده است .

آب مورد نیاز باغ را سیف الدوله با احداث قناتی در ۸ کیلومتری پارک توسط مقنیان یزدی از دامنه کوه‌های اطراف به محوطه پارک توسط کانالهای انتقال داده اند .

مقبره سیف الدوله که از واقفین بزرگ استان همدان محسوب می‌شود در ضلع شرقی این پارک قرار گرفته است

 

مطالب مرتبط با باغ های تاریخی ملایر

آب و هوای ملایر

آب و هوای ملایر

در بررسی آب وهوای دیرینه ملایر و در گذر از وادی سفرنامه های تاریخی در می یابیم که ملایر در گذشته سرزمینی به مراتب سر سبزتر و خرم تر از روزگار فعلی بوده است آن گونه که حمد الله مستوفی مورخ شهیر قرن هشتم هجری قمری هنگام گذر از ملایر می نویسد: ملایر را جنگلی انبوه فرا گرفته بود که وقتی از ملایر به نهاوند رفتم به علت انبوهی جنگل آفتابی دیده نمی شد. همچنین در کتاب نادر شاه افشار آمده است از ملایر تا  نهاوند جنگل ها به قدری انبوه بوده اند که آفتاب کمتر مشاهده می شده است. به طور نسبی آب و هوای ملایر در زمستان ها سرد و پر برف و در تابستان ها سبز و پر آب و پوشیده از جنگل بوده است.

شهرستان ملایر در جنوب شرقی استان همدان  بین طول شرقی  ۴۸و ۵۰ دقیقه و عرض شمالی ۳۴ و ۱۸ دقیقه واقع شده است ارتفاع از سطح دریا ۱۷۳۷ متر می باشد . آب و هوای شهرستان معتدل كوهستانی و گاهی سرد است . مینانگین حداكثر مطلق درجه حرارت در یک دوره سی ساله، ۳۹/۶ درجه سانتیگراد و میانگین حداقل مطلق طی همین دوره ۱۶/۷۰ –درجه سانتیگراد بوده است .متوسط بارندگی در این شهرستان نیز ، ۳۰۰ میلیمتر بوده است و متوسط  تعدادروزهای یخبندان ۱۱۹ روز می باشد . بطوركلی میزان بارش برف و باران در این شهرستان كم و تابع بارندگی های غرب كشور است

 

پیش بینی آنلاین وضعیت آب و هوای ملایر

 

مطالب مرتبط

تاریخچه شهر ملایر

روستاهای ملایر

روستاهای ملایر

همچنان ۲۸درصد از جمعیت ایران در ۶۸۰۰۰ نقطه روستایی ساکنند و در استان همدان نیز به دلیل فعالیت غالب کشاورزی و وابستگی به زمین درصد قابل توجهی از جمعیت در نواحی روستایی ساکن هستند.در بین شهرستان های استان همدان ملایر با دارا بودن ۲۲۱ روستای دارای سکنه بیشترین تعداد روستاها را دارا می باشد.

 

روستاهای ملایر  به تفکیک دهستان

المهدی

علی اباددمق

حسن ابادقوش بلاغ زیرابیه

حسین ابادشاملو

ده شاكر

كوسج خلیل

قلعه اقابیك /شوره زار

قشلاق ده نو

ده نوعلی اباد

زمان ابادمحمداباد

 

ترك شرقی

اسلام اباد

قشلاق قباد

توتل

علوی

خردمند

موسی بلاغی (موسی خان بلاقی )

حسن ابادعلوی

اوچ تپه

دشت اباد

طجرعلوی

 

حرم رودسفلی

حسین ابادناظم

خوش اباد جریا

ارته بلاغ

بلرتو

حسن كوسج

ده نواورزمان

كلیل اباد

قلعه كرتیل اباد

كرتیل اباد

كهریزحسین ابادناظم

هزارجریب

مالیچه

اسكنان

ایرانه

بهمن اباد

شریف ابادطجر

ناصح اباد

جیجان رود

 

حرم رودعلیا

امیراباد حرم اباد شیرین اباد
تپه نوشیجان گلدره علیا قلعه فتاحیه
توچقاز گنبد گلدسته
غیاث اباد مهراباد شوشاب
گلوشجرد حاجی اباد محمدی (سلطانیه )
شریف ابادقوزان نكیل اباد احمداباد
كركان یونجی

 

كمازان علیا

زنگنه علیا ده میانه گوشه كساوند
میشن زنگنه سفلی نهندر
احمدیه (احمدروغنی ) سیاچقا
كمازان كساوند
گلپراباد گنجدر

 

كمازان سفلی

پیهان بیاتان سفلی اشمیزان
چم بیدكرپه علیا بیاتان علیا
مصلحان (قلعه خلیفه ) بیدكرپه وسطی بیدكرپه سفلی
امامزاده خاتون طایمه پاتپه گونسبان
دره میانه علیا مهدویه (قلعه مهدئ خان ) تله جردسفلی
صدریه (سیردر) ارگس سفلی تله جردعلیا
ملیان ارگس علیا(قلعه رفیع ) دره میانه سفلی
علی اباد كیكله

 

كمازان وسطی

بیغش قاسم اباد سنگده
پیروز(پری ) پریان گرجایی
حمزه لوعلیا حمزه لوسفلی
موسیراباد(سیردرپری) ده چانه

 

ترک غربی

ینگی كند( دهنواسداله خان ) مكربی گوجك
علیجوق بوربور زمان اباد
قشلاق احمدویس داییلر كریم اباد
نجف اباد منگاوی محرا
شادكندی الفاوت نهنجه
كمری طاسبندی اشاق قلعه
چشمه پهن زاغه طاسبندی قدیمی

 

سامن

چقایی محموداباد اردكلو
حاجی اباد واشان امیرالامرا
كهكدان زرشگی پیرسواران
نازول ضرب علی حاجی خدر
وناو كمربنه سراب طجر
طجرسامن یونس فیروزاباد
قشلاق پیرحیاتی هریرز

 

موزاران

جوراب رضوانكده علمدارعلیا
بوركی علمدارسفلی عباسیه
دارچم ازناوله مرویل
داویجان فروز
سیبدر نامیله

 

جوکار

كندهلان گل شیر(افسریه ) ننج
نصرت اباد مبارك اباد بابارود
كسب خدری بیش اغاج
عشاق پیرمیشان چشمه پهن ننج
قوزان سنگ سفیدننج میرزابره

 

اورزمان

اورزمان دوریجان دره امیدعلی
تگرگی دهلق عباس اباد
حسن ابادابدر لولوهر میانزولان
مهدی اباد ابدر موداران

 

سفیدكوه

انوچ انجیره زاغه انوچ
سیاه كمر بهاره چشمه ساران
علی مرادخواه رحمن ابادانوچ گلدره انوچ

 

جوزان

جوزان چشمه قاضی توسك سفلی
كهریز خیراباد توسك علیا
گل گل كله بید قلعه جوزان
مانیزان قلعه باباخان
بابلقانی گماسا

 

كوه سرده

ازناو قره تگینی سالوك
بابارئیس محموداباد قجراب سفلی
امامزاده عبداله (خان اباد) ورچق قجراب علیا
سالاراباد گنجاب گولوند
سلطان اباد پیرخداوردی

 

 

مطالب مرتبط

 

 

 

تاریخچه شهر ملایر

تاریخچه شهر ملایر

تاریخچه شهر ملایر از چند نظر قابل بررسی است. از نظر سابقه جغرافیای تاریخی باید دانست كه اگر چه این منطقه از قدیم به نام ملایر شناخته شده بوده است اما شهر فعلی ملایر در سال ۱۲۲۴ هجری قمری به دستور فتحعلی شاه قاجار توسط فرزند وی محمد علی میرزا دولتشاه والی كرمانشاه بنا نهاده شده و نام آن نیز «دولت آباد» بوده كه شرح این واقعه در تاریخ ملایر نوشته ابراهیم صفایی چنین آمده است:

در تاریخچه شهر ملایر می خوانیم که در اوایل قاجاریه در محل فعلی شهر ملایر «قلعه زندیه» و قریه «چوبین» هر دو آباد بوده است. فتحعلی شاه قاجار در هنگام ولایت عهدی «مریم خانم» دختر شیخ علی خان زند را به همسری گرفت (۱۲۰۹ هـ . ق) و او چهارمین زن عقدی فتحعلی شاه بود. در سال ۱۲۱۰ فتحعلیشاه از مریم خانم دارای پسری شد و او را به مناسبت نام «شیخ علی خان زند» «شیخ علی میرزا» نام نهاد. وقتی شیخ علی میرزا به سن چهارده سالگی رسید مریم خانم از شاه تقاضا كرد كه با فرزندش نزد طایفه خود برود شاه تقاضای او را پذیرفته وی را با پسرش به منطقه (ملایر) فرستادو به شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه دستور داد در مجاورت قلعه زندیه شهری كوچك بنیان نهد. این بود كه در مركز ملایر بین قلعه زند و قریه چوبین شهری به نام دولت آباد (۱۲۲۴ هـ . ق) بنا شد. و مركز حكومت جدید ملایر گردیده و به دستور شاه حوزه تویسركان هم ضمیمه آن شد و شیخ علی میرزا را به حكومت ملایر و تویسركان منصوب نمود و حاج میرزا اسماعیل اشرفی به سمت وزارت تعیین و روانه ملایر گردید. بنای اصلی شهر دولت آباد عبارت بود از چند قصر و باغ برای شاهزاده و مادر و اتباعش و یك مسجد و یك حمام و یك بازار ، همة این ساختمان ها در داخل یك محصوره بنا شده بود كم كم آبادی چوبین از بین رفت و دولت آباد مركزیت پیدا كرد.

شیخ علی میرزا در سال ۱۲۳۴ لقب «شیخ الملوك» یافت و چون به جمعیت شهر روز به روز افزوده شد در سال ۱۲۳۶ بنیان بازار و مسجد و مدرسه و حمام تازه ای نهاد و دو سرا برای مسافر و كاروان احداث كرد و این مستغلات را به اضافه دو آبادی وقف مدرسه و مسجد نمود. این مدرسه محل سكونت جمعی از طلاب علوم شد كه خرج آنها از محل موقوفه داده شد و كم كم طلاب دانشمند و عالم از آن برخاستند و در راه نشر و توسعه علوم و معارف اسلامی كوشیدند ، تصدی و اداره این موقوفه با ارشد نسل ذكور واقف و نظارت آن با مجتهد اعلم بوده و اكنون نظارت به عهده اوقاف است.

وجه تسمیه ملایر

وجه تسمیه ملایر

وجه تسمیه ملایر از نظر مورخان : در مورد وجه تسمیه ملایر نظرهای مختلفی ارائه داده‌اند . از جمله این كه در زمان مادها با روشن كردن آتش‌ بر روی تپه‌ها و كوه‌های آن اخبار را به سایر مناطق می‌رساندند؛ از این رو آن‌جا مل‌آگر به معنی ‎تپه آتش نامیده شد . روایت دیگری می‌گوید كه در زمان حمله اعراب به ایران هنگام عبور از این منطقه به آب دست نیافته بودند و به همین دلیل آن را « ماء‌لایری» خواندند ، یعنی آب دیده نمی‌شود و به همین نام معروف شده و ملایر كنونی صورتی از آن عبارت است. بعضی از محققین اظهار داشته اند كه نام ملایر تركیبی از دو واژه «مال» و «ایر» است كه در لهجه كردی و لری واژه «مال» به معنی خانه است كه «مان» كه به همین معنی ، مصطلح زبان پارس ها بوده یكی می باشد ، یعنی خانه و خانمان. گاهی واژه مال « در زبان مادی قدیم و لری امروز» و مان «در زبان پارسی» را به جای خانه به سرزمین هم می گفته اند و بعضی از آن اسم ها هنوز بر جاست . در لرستان ، كلمه «مال» را به همین معنی سرزمین و خانه در حوالی كرمانشاه «مله» میگویند. بنابراین جزء اول از نام ملایر كه «مال» باشد به معنی سرزمین و خانه است. جزء دوم این نام یعنی «آیر» مخفف «آگر»  است كه «آگر» در زبان مادی به معنی آتش بوده و هنوز هم در لرستان آتش را آگر می گویند. بنابراین «مال آیر» كه در تلفظ «ملایر» شده به معنی «سرزمین آتش» می باشد و مناسبت آن هم این بوده است كه در مركز این ناحیه از دو هزار سال پیش به آن سوتر آتش گاه بزرگی بوده است. امروزه با توجه به نتایج حاصله از حفاری های « تپه نوشیجان » و كشف آتشكده مربوط به دوران مادها و نظریه های «دیوید استروناخ» باستان شناس معروف انگلیسی كه در درحفاری تپه مذكور سمت سرپرستی هیئت حفاری را داشته است ،‌ مطرح است كه این آتشكده در ابتدا آتش طبیعی كه ناشی از فوران گاز از مخازن زیرزمینی گاز این منطقه بوده بر اثر عوامل طبیعی مانند رعد و برق ایجاد گردیده وسپس با توجه به تقدس آتش نزد ایرانیان قدیم ، حول آن ‌آتشكده ساخته شده و به مرور برگرد آن زندگی تشكیل داده اند. عده ای دیگر معتقدند كه در زمان مادها در این منطقه با روشن كردن آتش در روی گردنه ها اخبار را به سایر مناطق می رسانده اند و از این رو «مل آگر» (ملایر) به معنی تپه آتش است. نظر دیگر این است كه ملایر از«مل» یا «مله» به معنی «گردنه» و «گر» به معنی شهر در گویش كردی تشكیل شده ، كه به مرور «گر» در تلفظ مبدل به «ار» شده و در این معنی «مل + گر» یا «مله + اگر» یا «ملایر» به معنی شهر گردنه است كه وجود گردنه های متعدد در اطراف این شهر نیز قابل توجه است و بالاخره بعضی ها نیز گفته اند كه كلمه «آیر» كه جزء دوم نام ملایر باشد با نظایر آن مثل «آره»، «آیر» ، «آری» ،«آریا» از «آرین» مشتق شده است و اصل این كلمه در اوستا «آیرینه» كه بعد در لهجه فارسی هخامنشی و تلفظ پهلوی قدیم به «آریان» ،«آران» و «ایران» تبدیل شده است. در این معنی كلمه «ملایر» با تركیب از دو واژه «مال» به معنی خانه و«ایر» به معنی آریاها به معنی خانه و سرزمین آریاها است.